azd extension framework GA: kendi azd komutlarınız

Azure Developer CLI’ın (azd) extension framework‘ü genel kullanıma açıldı. Beta döneminden sonra gelen bu adım, platform ve ürün ekiplerinin azd‘ye kendi komutlarını ve yeteneklerini eklemesini kalıcı bir zemine oturtuyor.

Duyuru 11 Ağustos 2026’da Azure SDK blogunda yayınlandı; yazarı Azure Developer CLI ürün yöneticisi Kristen Womack.

azd extension framework mimarisi — azd çekirdeği üzerine kurulu eklenti çerçevesi: özel komutlar, lifecycle event’leri, provider’lar ve MCP tool’ları

Çözmeye çalıştığı problem

Duyurunun açılış sorusu şu: Azure üzerinde geliştirip yayına almanın hangi kısımları hâlâ fazla adım gerektiriyor?

Tipik bir senaryo şöyle işliyor. Geliştirici doğru template’i bulmak, bir script kopyalamak, bir dokümantasyon sayfasını takip etmek, başka bir sistemden erişim talep etmek ve deployment öncesi hangi kontrolleri çalıştıracağını hatırlamak zorunda kalıyor.

Her adım tek başına mantıklı. Ama bir araya geldiğinde sürtünme yaratıyor ve desteklenen yolu takip etmeyi zorlaştırıyor. Bilgi script’lere, dokümanlara ve kurumsal hafızaya dağılmış oluyor.

Eklenti çerçevesinin arkasındaki fikir basit: azd zaten yerel geliştirmeden Azure’a uzanan tutarlı bir uygulama yaşam döngüsü sağlıyor. Eklentiler, geliştiricileri aynı akışın içinde tutarak ihtiyacınız olan komutları ve yetenekleri ekliyor.

İki kullanım modeli

Microsoft iki farklı senaryo tanımlıyor:

Kuruma dönük: Geliştiricilerin kurumunuzun altyapı ve operasyon pratiklerini takip etmesini sağlayan özel CLI iş akışları kurmak
Müşteriye dönük: Geliştiricilerin ürününüzü veya servisinizi yapılandırmasını, deploy etmesini ve işletmesini kolaylaştıran iş akışları üretmek

İkinci modelin örneği Microsoft Foundry. Foundry’nin genişleyen eklenti seti, geliştiricilere hosted agent kurma, model fine-tuning ve daha fazlası için iş akışları sunuyor.

Ürün ekipleri açısından mantık şu: müşteriden alttaki kaynak modelini anlamasını, birkaç aracı koordine etmesini ve dokümantasyonu çalışan bir deployment’a çevirmesini istemek yerine, desteklenen iş akışını doğrudan azd komutu olarak paketlemek.

Beta’dan bu yana ne değişti?

Beta sürümü, azd‘ye komut ve yaşam döngüsü davranışı ekleme modelini kurmuştu. GA için yapılanlar:

Eklenti arayüzleri stabilize edildi
Lifecycle ve provider entegrasyonu genişletildi
Proje seviyesinde eklenti gereksinimleri ve sürüm kısıtları eklendi
azd x geliştirici eklentisiyle yazım ve yayınlama iş akışları iyileştirildi
Resmi, özel, geliştirme ve nightly kaynaklardan dağıtım mümkün hale geldi
Validation provider’lar ve MCP tool’ları gibi yetenekler eklendi

Eklenti kurulumu ve dağıtım

Resmi eklenti kaynağı azd ile önceden yapılandırılmış geliyor. Yani ek ayar yapmadan kurulum yapabiliyorsunuz:

azd ext list
azd ext install <extension-id>
azd ext update <extension-id>
azd ext uninstall <extension-id>

Model, npm veya NuGet gibi bir paket kayıt sistemiyle çalışmış olan herkese tanıdık gelecek. Önizleme eklentileri için geliştirme kaynakları ekleyebilir, iç araçlar için özel bir kaynak oluşturabilirsiniz.

Kaynak kullanmadan da dağıtım yapılabiliyor. azd x pack --bundle komutu eklentiyi taşınabilir bir .zip haline getiriyor; dosya yolundan veya bağlantıdan kurulabiliyor:

azd ext install ./contoso-platform_1.0.0.zip
azd ext install https://example.com/builds/contoso-platform_1.0.0.zip

Bir eklenti neler yapabiliyor?

Özel komutlar işin sadece bir parçası. Eklentiler azd proje ve ortam bağlamıyla çalışabiliyor, geliştiriciden girdi isteyebiliyor, lifecycle event’lerine tepki verebiliyor ve kendi provider’larını devreye sokabiliyor.

Yazarların elindeki yapı taşları:

Yeni komutlar ve iç içe komut isim alanları
provision, package, deploy gibi iş akışları için event handler‘lar
Özel servisleri paketleyen, yayınlayan ve deploy eden custom service target‘lar
Build, restore ve package adımları için özel dil ve framework desteği
Bir projede Bicep veya Terraform’un yerini alan özel provisioning provider’ları
Provisioning öncesi çalışan ve riskli bir deployment’ta uyarabilen veya durdurabilen validation kontrolleri
Eklenti yeteneklerini agent’lara ve geliştirici araçlarına açan MCP tool‘ları

Bicep veya Terraform’un yerini alabilen provisioning provider’ı, listedeki en iddialı madde. Kendi iç altyapı aracını kullanan kurumlar için azd‘yi tamamen dışarıda bırakmadan entegre olma yolu açıyor.

Bu yetenekler geliştiricilerin zaten kullandığı yaşam döngüsüne bağlanıyor:

azd init
azd provision
azd deploy
azd monitor
azd down

Örnek bir iç platform eklentisi şunları yapabilir: uyumlu bir servis iskeleti kurmak, onu servis kataloğuna kaydetmek, provisioning öncesi gerekli yapılandırmayı doğrulamak ve azd deploy sonrası deployment metadata’sını raporlamak.

Proje bazında eklenti zorunluluğu

Projeler ihtiyaç duydukları eklentileri beyan edebiliyor. azure.yaml içindeki requiredVersions.extensions bölümü, eklentileri sürüm kısıtıyla listeliyor:

requiredVersions:
  extensions:
    azure.ai.agents: ">=1.0.0"

azd bunları azd init sırasında kuruyor ve azd up gibi komutlardan önce tekrar kontrol ediyor.

Ekip çalışmasında en çok işe yarayacak özellik muhtemelen bu. Depoyu klonlayan geliştiricinin doğru araç setine sahip olması, dokümandaki bir kurulum adımına değil projenin kendi tanımına bağlanmış oluyor.

Microsoft Foundry eklentileri

Foundry, çerçevenin üzerine kurulmuş en olgun örnek. Eklentiler proje kurulumu, model deployment, bağlantılar, tool’lar, agent deployment ve operasyonları azd ai isim alanı altında koordine ediyor:

Eklenti	İşlevi
`azure.ai.projects`	Aktif Foundry proje bağlamını yönetir
`azure.ai.agents`	Hosted agent iskeleti kurar, deploy eder, çalıştırır ve çağırır
`azure.ai.connections`	Foundry projeleri ile dış sistemler arasındaki bağlantıları yönetir
`azure.ai.toolboxes`	Agent’lar için sürümlenmiş tool koleksiyonlarını yönetir
`azure.ai.skills`	Yeniden kullanılabilir davranışsal rehberleri yönetir
`azure.ai.routines`	Timer, zamanlama ve olay tabanlı otomasyonu yönetir
`azure.ai.inspector`	Yerel çalışan agent’ları test ve debug için tarayıcı tabanlı deneyim sunar
`azure.ai.finetune`	Fine-tuning projesi başlatır, iş gönderir ve model deploy eder

Hosted agent eklenti paketini microsoft.foundry meta-eklentisiyle tek seferde kurabiliyorsunuz:

azd ext install microsoft.foundry

Daha küçük bir set isterseniz tek tek kurulum ve güncelleme de mümkün:

azd ext install azure.ai.agents azure.ai.routines azure.ai.finetune
azd ext upgrade azure.ai.connections

Tekrarlanabilir CI ortamları için belirli bir sürümü sabitleyebiliyorsunuz:

azd ext install azure.ai.agents --version 1.0.0-beta.9

Kurulumdan sonra eklentiler tanıdık azd yaşam döngüsüyle çalışıyor:

azd ai agent init
azd up
azd down

Proje kendi servislerini, altyapısını, model deployment’larını ve agent yapılandırmasını azure.yaml ve Bicep içinde tanımlayabiliyor. Bu yapılandırma uygulamayla birlikte kaynak kontrolünde duruyor ve geliştirme, test ile production ortamları arasında taşınabiliyor.

Foundry tarafındaki diğer gelişmeleri daha önce ele almıştık: Claude için Microsoft Foundry’de beş yeni yetenek.

GA tam olarak neyi kapsıyor?

Bu ayrım önemli. GA kilometre taşı eklenti çerçevesine ait: azd‘nin eklenti kurmayı, dağıtmayı ve çalıştırmayı sağlayan kısımlarına.

Alan	Kapsam
Eklenti yönetimi	Keşif, inceleme, kurulum, güncelleme ve kaldırma komutları; bağımlılık çözümleme ve sürüm kısıtları
Eklenti kaynakları	Önceden yapılandırılmış resmi kaynak, ayrıca özel, yerel, geliştirme ve nightly kayıtlar için URL ve dosya tabanlı kaynaklar
Komutlar ve metadata	Üst seviye ve iç içe isim alanları, entegre yardım, komut metadata’sı, yapılandırma şemaları, IntelliSense desteği
azd bağlamı ve servisleri	Proje, ortam, hesap, kullanıcı yapılandırması, prompt’lar, deployment, container’lar ve AI modellerine erişim
Lifecycle entegrasyonu	Provisioning, paketleme ve deployment adımları çevresinde çalışan proje ve servis event handler’ları
Genişletilebilir uygulama desteği	Özel dil framework’leri, service target’lar, provisioning ve validation için provider’lar
Agent ve araç entegrasyonu	Eklenti tool’larını agent’lara açan MCP server yetenekleri
Yazım ve dağıtım	`azd x` geliştirici eklentisi, iskelet kurma akışı, registry şeması, sürümleme modeli ve yayınlama rehberi

Microsoft’un açıkça belirttiği sınır şu: GA, her eklentiyi ve eklenti içindeki her yeteneği otomatik olarak genel kullanıma açmıyor. Eklenti sahipleri özelliklerini bağımsız olarak yayınlayıp sürümlüyor.

Geliştirme ve nightly kaynaklar önizleme ve deneysel derlemeler için ayrılmış durumda. Foundry eklentilerindeki önizleme özellikleri de mevcut önizleme statüsünü koruyor.

Yani “GA oldu” haberini “artık her şey production’a hazır” diye okumamak gerekiyor. Çerçeve stabil, üzerindeki ürünler kendi takvimlerinde ilerliyor.

Kendi eklentinizi yazmak

Eklentilerin kaynak kodu Azure Developer CLI deposunda; gözatılabilir bir katalog için Awesome azd eklenti galerisi var.

Bir eklentinin azd bağlamı, prompt’lar, lifecycle event’leri, service target’lar ve MCP tool’larıyla nasıl çalıştığını görmek isterseniz demo eklentisiyle başlayabilirsiniz:

azd ext install microsoft.azd.demo
azd demo

azd eklenti geliştirme ve yayınlama akışı — Eklenti yazım akışı: azd x init ile iskelet kurmaktan registry’de yayınlamaya

Kendi eklentinizi oluşturmaya hazır olduğunuzda geliştirici eklentisini kurup iskelet oluşturuyorsunuz:

azd ext install microsoft.azd.extensions
azd x init

İskelet akışı komutlarınız için bir isim alanı seçmenize yardım ediyor ve eklentinin başlangıç yapısını oluşturuyor.

Microsoft’un aday belirleme önerisi pratik: iyi bir eklenti adayı, geliştiricilerin birden fazla aracı koordine etmek veya kuruma özgü adımları hatırlamak zorunda kaldığı yerde ortaya çıkıyor. Yeni bir servis için desteklenen yol, iç platform için bir deployment akışı veya güvenlik ve gözlemlenebilirlik için rehberli bir kurulum olabilir.

İç eklentileri özel bir kaynak üzerinden dağıtıp yalnızca kendi kurumunuza açık tutabiliyorsunuz.

Bu duyurunun asıl hedef kitlesi platform mühendisliği ekipleri. Yıllardır aynı problemi çözmeye çalışıyorlar: onaylı mimariyi, güvenlik kontrollerini ve deployment adımlarını geliştiricinin gerçekten takip edeceği bir hale getirmek. Wiki sayfası ve paylaşılan script, bu işin en zayıf halleri.

Çerçevenin sunduğu fark, bu adımları geliştiricinin zaten kullandığı CLI’ın içine koyması. Ayrı bir araç öğretmek yerine mevcut akışa eklemek, benimseme açısından ciddi bir avantaj.

Değerlendirirken akılda tutulacak iki şey var. Birincisi, azd kullanmayan bir ekip için bu çerçeve tek başına bir sebep değil; önce azd‘nin uygulama yaşam döngüsü modelinin size uyup uymadığına karar vermek gerekiyor. İkincisi, eklenti yazmak ve sürdürmek bir yazılım işi. Ekibin bunu bir ürün gibi sahiplenmesi gerekiyor, aksi halde terk edilmiş script’lerin yerini terk edilmiş eklentiler alır.

Başlamak için en ucuz yol demo eklentisini kurup azd demo çalıştırmak. Çerçevenin ne sunduğunu görmek için bir saat yeterli.

Kaynak: https://devblogs.microsoft.com/azure-sdk/azd-extension-framework-ga/